Herman De Croo en Carina Van Cauter pleiten voor een privatisering van de gevangenissen, in een opiniestuk gepubliceerd in DS van 13 augustus 2009. Zij hebben eerder al gepleit voor meer publiekprivate samenwerking en het aanwenden van “alternatieve financieringstechnieken”, om vervolgens te pleiten voor een ware privatisering. Groen! steunt hen in elk geval niet, zoals Kamerlid Van Hecke uitlegt in deze vrije tribune.

Ruim een jaar geleden, op 29 april 2008 werd in de commissie justitie van de Kamer het Masterplan gevangenissen 2008-2012 van minister Vandeurzen besproken. Dat masterplan voorziet in zeven nieuw te bouwen instellingen, te realiseren via alternatieve financieringstechnieken. Ondertussen worden nog extra nieuwe gevangenissen voorzien, ter vervanging van de oude en moeilijk te renoveren gevangenissen, zoals bv de gevangenissen van Vorst en Sint-Gillis.

Groen! is steeds heel argwanend als er gesproken wordt over alternatieve financiering. Ook in dit dossier is enige argwaan op zijn plaats.

Wat is de bedoeling ? Men wenst een huur op lange termijn te realiseren, met een koopoptie, en de kostprijs aldus spreiden over een periode van 18 tot 25 jaar. Men kiest voor een “formule DBFM”, wat staat voor “Design, Build, Finance, Maintain” In het masterplan staat dat men die opdracht gaat geven “zonder precieze technische definiëring of vergunningen af te wachten”. Er wordt dus een heel ruime opdracht gegeven. Vraag is dus wat de overheid nog zal te zeggen hebben in zo’n project. Dat is al meer dan een jaar heel onduidelijk.

Niet alleen de bouw of de financiering dreigt geprivatiseerd te worden, ook het onderhoud en de verschillende jobs binnen de gevangenismuren dreigen geprivatiseerd te worden. Inderdaad, ook “maintain” zit in de formule DBFM.

Aan toenmalig minister Vandeurzen werd gevraagd wat bedoeld wordt met het onderhoud in dat contract. Gaat dit over het onderhoud van de gebouwen, van de ruwbouw? Gaat het over het onderhoud binnenin de gevangenis? Hoever gaan private diensten ingeschakeld worden in het beheer van de gevangenissen? De minister hield het bij een algemeen groot onderhoud van gebouwen en installaties. Maar zijn opvolger minister De Clerck wilde veel verder gaan en zag bv geen graten in het uitbesteden van de gevangeniskeuken.

En dat is het grote gevaar bij een privatisering. Er moet gevreesd worden dat de privé een aantal taken zal overnemen binnen de gevangenismuren. Als de keuken kan geprivatiseerd worden, waarom ook niet het wassen van de kledij, het poetsen, kleine klussen allerhande…. Daar is Groen! het absoluut niet mee eens en dat is een fundamenteel debat waard. We mogen niet vergeten dat de vele klussen en werkjes in de keuken, in het onderhoud, in de was en strijk,… vaak de enige mogelijkheid zijn voor een gedetineerde om uit de eenzaamheid van de cel te geraken, zich nuttig te maken en om iets te verdienen. Geld dat kan gebruikt worden om slachtoffers te vergoeden.

De kostprijs van de alternatieve financieringmechanismen is gigantisch. Daar zwijgen De Croo en Van Cauter in alle talen over. Minister Vandeurzen deelde vorig jaar mee dat een gelijkaardige methode zal worden gebruikt als voor de bouw van nieuwe rechtbanken. We weten ondertussen, met de justitiepaleizen van Gent en Antwerpen, wat dit betekent. Er is één zekerheid: de kostprijs swingt de pan uit!

In Gent was men oorspronkelijk gestart met een raming van 80 miljoen euro. Uiteindelijk heeft de bouw 140 miljoen euro gekost. Door de (alternatieve) financieringsconstructie die nadien is opgezet, kwam de uiteindelijke kostprijs op 367 tot 400 miljoen euro, bijna een verdrievoudiging van de oorspronkelijke kostprijs. Ook voor het justitiepaleis van Antwerpen zagen we eenzelfde fenomeen. Daar loopt de kostprijs met de alternatieve financiering op tot meer dan 500 miljoen euro.

Hoeveel kost dan een gevangenis ? Volgens cijfers van de minister bedraagt de kostprijs voor een cel ongeveer 100.000 euro. Dit cijfer is op zich reeds betwistbaar want dit was de kostprijs die reeds berekend werd in een plan van minister van justitie minister De Clerck uit ….1996 (!). Vandaag zal de kostprijs zeker een pak hoger liggen.

Maar laten we nu toch aannemen dat de kostprijs nog steeds ongeveer 100.000 euro per cel zou zijn. In het masterplan is sprake van 2.500 extra cellen. Dan komen wij al snel aan een kostprijs van bijna 250 miljoen euro aan investeringen (2.500 x 100.000 euro). Als men deze investeringen dan zal financieren op de wijze die gebruikt werd voor de justitiepaleizen van Gent en Antwerpen, dan betekent dit een verdrievoudiging van de kostprijs tot 750 miljoen euro of een 30 miljard BEF.

Het kost de staat en de belastingbetaler handenvol geld, maar het is wel de privé die er grof zal aan verdienen. Geen wonder dat Open VLD zo hard voor privatisering pleit.

De vraag is of we dat geld niet nuttiger kunnen inzetten met een andere aanpak van criminaliteit, met meer aandacht voor het aanpakken van de oorzaken van criminaliteit, meer aandacht voor preventie, meer inzetten op reïntegratie van gedetineerden met een echt en goed uitgewerkt reïntegratieplan en een volwaardige begeleiding. Dus meer investeren in mensen dan in bakstenen. Gedetineerden die een perspectief hebben op een nieuw leven na de detentie, zullen trouwens minder geneigd zijn om te ontsnappen.

En kan de overbevolking niet op een andere manier aangepakt worden dan door het bijbouwen van peperdure gevangenissen ? Er verblijven op dit ogenblik 1.000 geïnterneerden in de gevangenissen. Dit is een absolute schande waarvoor België al vaker internationaal werd veroordeeld. Geïnterneerden horen niet thuis in gevangenissen.

De bouw van twee gespecialiseerde instellingen in Gent en Antwerpen zal slechts 390 plaatsen opleveren tegen 2012. Waarom ook geen inspanningen doen om de andere 610 geïnterneerden een gepaste opvang en behandeling te geven ? En waarom bij drugsgerelateerde feiten niet eerder zoeken naar oplossingen in de behandeling van het drugsprobleem, in plaats van een gevangenisstraf.

Het proefproject dat thans loopt in Gent en dat reeds tot positieve resultaten heeft geleid, verdient uitbreiding. Ook een uitbreiding van het elektronisch toezicht (op het einde van de detentie en eventueel bij voorlopige hechtenis) en de uitbreiding van alternatieve bestraffing met een degelijke opvolging verdienen meer aandacht en kunnen een oplossing zijn voor de overbevolking van de gevangenissen.

Men kan het geld maar één keer uitgeven. Kiezen voor 2.500 peperdure nieuwe PPS-cellen betekent dat er weinig of geen middelen zullen overblijven voor een andere aanpak.

Het mag duidelijk zijn dat een privatisering van het gevangeniswezen voor Groen! in ieder geval onbespreekbaar is. Voor Groen! moet het beheer en de exploitatie van de gevangenissen in overheidshanden blijven. Een privatisering heeft alleen de beveiligings- en bewaringsdoelstelling voor ogen. Er wordt volledig voorbijgegaan aan het belang van begeleiding en het werken aan reïntegratie binnen de gevangenismuren.